Ekspertyza, Tuczno, dnia 12.II.1980 r.

dr inż. arch. Jan Tajchman - Toruń, mgr inż. arch. Jerzy Cander - Warszawa

  Wstępne rozeznanie stanu technicznego
kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w Tucznie, woj. pilskie (zabytek kl. I) 

Kościół w Tucznie jest późnogotyckim trójnawowym kościołem halowym bez wyodrębnionego prezbiterium z wielobocznie zam-kniętą partią wschodnią.  Od północy przylega do niego zakrystia, od południa kruchta, a od zachodu wieża, pochodząca z później-szego okresu. Nawy kościoła od zewnątrz opięte skarpami, które w części wschodniej zostały pogrubione w wątku blokowym. Ściany zwieńczone wydatnym gzymsem tynkowanym, nowożytnym. Nawy przykryte sklepieniem sieciowym wspartym na dwu rzędach dość grubych filarów, nad którymi w obrębie strychu, pod więźbą, biegną grube ściany.

Dostawienie ich na styk do murów od zachodu i od wschodu, ślady po służkach we wnętrzu, zaplanowane opory  sklepień i zamurowanie okien w partii wschodniej, świadczy o zmianie koncepcji przesklepień chyba już w czasie budowy kościoła. W murach wzdłużnych na strychu widoczne bruzdy po drewnianych belkach kotwiących - pozostały tylko żelazne kotwy. Na tym poziomie drewniane późniejsze skotwienia poprzeczne z żelaznymi ko-twami widocznymi na zewnątrz. Nad systemem kotwień (około 80 cm) belki wiązania dachowego stolcowo-wieszarowego.

 Widoczne destrukcje i wady konstrukcji.

a/ Spękane ściany nawy, szczególnie nad łukami okien łącznie z gzymsem wieńczącym (od południa i północy)

b/ Świeżo oderwany gzyms od strony północnej nad zakrystią

c/ Zniszczone pokrycie dachu zakrystii, przez spadający gzyms

d/ Zalane wodą sklepienie nad zakrystią (wynik zniszczenia dachu)

e/ Prawdopodobnie nadwyrężone drewniane skotwienie kościoła

f/ Niedostatecznie usztywniona konstrukcja dachu w kierunku poprzecznym

g/ Gzyms murowany o dość dużym zasięgu nie posiada dostatecznej przeciwwagi oraz podlega od góry (poza obszarem murów) naciskowi na suwnic, który zwiększa się przy wzmożonym parciu wiatru.  Wydaje się, że ten stan był bezpośrednią przyczyną oderwania się gzymsu od strony północnej, oraz grozi zawaleniem się jego dalszych partii tak od północy jak i od południa.

Obserwując istniejące uszkodzenia jak i przeprowadzone w minionych okresach zabezpieczenia (pogrubienia murów i skarp oraz kotwienia poziome) należy stwierdzić, iż destrukcje w tym zabytku są już zjawiskiem histo-rycznym i zapewne przyczyna ich, poza wymienionymi wadami, tkwi także w nieprawidłowym posadowieniu, bądź w słabym podłożu. 

Wnioski

a/ do natychmiastowego wykonania:

1. Należy uniemożliwić poruszanie się osób w bezpośrednim otoczeniu kościoła. W tym celu należy zamknąć dojścia na plac kościelny pozostawiając wejścia do kościoła tylko przez wieżę

2. Należy wyjąć podkładki lub zaprawę spod końcówek nasuwnic, a nawet je przyciąć, aby nie opierały się na gzymsie.

3. Przykryć zakrystię chociażby prowizorycznym dachem,

4. Zawiadomić o powyższym stanie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Pile.

b/ do wykonania w następnej kolejności:

1. Zlecić opracowanie ekspertyzy konstrukcyjnej rozpatrującej całokształt zagadnień związanych ze stanem technicznym kościoła i na jej podstawie wykonać zabezpieczenia,

2. Założyć gipsowe plomby kontrolne w miejscach pęknięć murów i gzymsu.

Projektowane zabezpieczenia winny przywrócić dawną formę urwanemu gzymsowi oraz w maksymalnym stopniu zachować gzyms autentyczny, a w obrębie strychu nie doprowadzić do przykrycia murłaty nową kon-strukcją.

Zwraca się uwagę, iż gzyms mimo swych wad technicznych jest ważnym elementem nowożytnej prze-budowy kościoła, a ślady po więźbie XVII-wiecznej (?) świadczą, że już wtedy był założony na tym poziomie. Gotycki gzyms nie zachował się, a był prawdopodobnie niżej. Obecny gzyms jest wraz z portalem kruchty i wy-strojem wnętrza cennym reliktem nowożytnej przebudowy zabytku. Prace konserwatorskie z przełomu XIX i XX w, usuwając tynki z murów kościoła już ten gzyms uszanowały.

<<<<<