B
I
O
G
R
A
M
 

 

 

 

STANISŁAW III
KRZYSZTOF

Syn Andrzeja I i Marianny Leszczyńskiej. Urodził się po 1626 roku. Według jednych pomiędzy 1636–1641, a według naszych badań, skłaniam się do lat 1630–1632. Imię Stanisław odziedziczył po dziadku a Krzysztof po stryju Tuczyńskich. Ustaliliśmy, że bywał mylony przez heraldyków i czasami zapisywany z imieniem Jan. Trudno się zgodzić, aby wzmianki z lat 1638–1640, wspominające Tuczyńskiego jako dowódcę oddziałów polskich walczących z Turkami, odnosiły się do Stanisława III, który miał wówczas najwyżej kilka lat. Tę wzmiankę wiązałbym raczej z jego ojcem Andrzejem I Tuczyńskim. Pierwszy raz Stanisław III został wspomniany w dokumentach w 1642 roku jako trzeci syn Marianny i Andrzeja Tuczyńskich. W 1647 roku wymieniony został jako starszy od Kazimierza, gdy matka Marianna zapisała im dobra: miasto Zbąszyń z zamkiem i licznymi wioskami. W tym samym roku przy Mariannie odnotowane zostały po raz kolejny jej dzieci i Stanisław, ponownie jako drugi wśród braci, dlatego nie wiadomo na jakiej podstawie dotąd dawano mu trzecie miejsce.

W obliczu najazdu szwedzkiego na Polskę w 1655 roku, został wysłany przez matkę za granicę. W 1656 roku studiował w kolegium jezuickim w Ingolstadt. Powrócił do kraju w początkach 1659 roku i nie do Tuczna ale do Zbąszynia. Dopiero w 1662 roku Stanisława intromitowano do dóbr tuczyńskich. Początkowo Stanisław III otrzymał urząd ziemski stolnika inowrocławskiego (1661-1672). W 1669 roku był posłem na sejm koronacyjny Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Potem rotmistrzem chorągwi pancernej J. K. M. (1658?–1676). W 1676 roku został starostą pyzdrskim, zapewne w uznaniu jego wojennych zasług. Potem pełnił urzędy kasztelana gnieźnieńskiego 1682–1694 i starosty powidzkiego 1679–1681.

Miał dwie żony. W 1663 roku pierwszą żoną Stanisława III Tuczyńskiego została Konstancja Maria z Kolna Prusinowska (Prusimska) herbu Nałęcz, córka Krzysztofa Prusimskiego i siostra kolejnego Krzysztofa Prusinowskiego z Kolna (wsp. 1639). Wesele odbyło się w 1663 roku w Grodzisku. Po jej śmierci Stanisław ożenił się ponownie. Przed 1682 rokiem drugą żoną Tuczyńskiego została Apolinara Smogulecka, córka Jakuba Smoguleckiego, starosty nakielskiego i Zofii z Lubieńca Niemojewskiej, wdowa po Hieronimie Pogorzelskim. Apolinara przeżyła nie tylko swego męża, ale i swoje dzieci. Zmarła na przestrzeni lat 1723-28. Późne drugie małżeństwo Stanisława III stało się podstawą do powołania przez genealogów do życia jego syna (sic!) Stanisława Krzysztofa. Istnienie takiego syna nie potwierdzają źródła.

W 1664 roku Stanisław III sprzedał wioski jakie odziedziczył po bracie Janie Tuczyńskim i matce Mariannie z Leszna. W tym samym roku zapisał posag swej żonie Konstancji Prusimskiej w wysokości 10 000 złp zabezpieczonych na 1/2 wsi Przyprostynia i Zakrzewko w powiecie kościańskim.

Na sejmiku w Środzie Wielkopolskiej 20 sierpnia 1669 roku Stanisław Tuczyński został obrany posłem na Sejm Koronacyjny. Koronacja króla Polskiego Michała Korybuta Wiśniowieckiego odbyła się w Krakowie jeszcze w 1669 roku. Posłował na sejm w 1670 roku. 27 października 1672 roku w obozie wojskowym pod Lublinem Stanisław Tuczyński rotmistrz powiatu pyzdrskiego, poświadczał, iż Jan Krassowski był pod jego chorągwią pod Gołębiem, a po tej potrzebie odjechał pod znak podkomorzego poznańskiego. 18 X 1672 roku podpisano dla Polski haniebny traktat buczacki z Turcją. Wtedy Wielkopolanie, zawiązali konfederację. Od połowy października 1672 roku na królewskim majdanie pod Gołębiem pojawiło się pospolite ruszenie i domagało się rozszerzenia konfederacji wielkopolskiejna cały kraj. Marszałkiem konfederacji został Stefan Czarniecki, bratanek wielkiego wodza. 16 X 1672 podpisała tutaj szlachta akt konfederacji. Potem poczęła łupić dobra hetmana. Król wezwał wojska koronne i brandenburskie. Na wezwanie królewskie Jan Sobieski utworzył w Szczebrzeszynie konfederację wojska koronnego, przeciwko postanowieniom gołąbskim.

Po powrocie do Tuczna Stanisław Tuczyński oraz Andrzej Przedzyński, posesor Strzalin, w imieniu swoim i Stanisława Tuczyńskiego, dziedzica tej wsi, przeciwko Janowi Henrykowi i Franciszkowi Joachimowi Turnom, ludziom swawolnym i nieosiadłym, o to, iż gdy on na pospolite ruszenie wyjeżdżał, oni gwałty jego ludziom czynili. Potem o Stanisławie Tuczyńskim podczas chocimskiej (bitwy) w której, męstwo się jego na Turków gwałtownie nacierającego tak znacznie wydało, że też odwaga jego od Jana III Króla, a na ten czas tylko hetmana wielkiego, publicznie była pochwalona.

W 1679 roku Stanisław Tuczyński wspomniany został wraz z kolejną małżonką, Apolinarą ze Smogulca, wdową po Hieronimie Pogorzelskim staroście powidzkim. Stanisław III Krzysztof Tuczyński na Tucznie zmarł w 1694 roku. Inni datują jego zgon na rok 1695. Faktem jest, że od 1695 roku wzmiankuje się wdowę po Tuczyńskim. Stanisław III zmarł w grudniu 1694, a pochowany został w krypcie rodowej w kościele w Tucznie dopiero 26 kwietnia 1695 roku. Zachował się jego portret trumienny wraz z blachami herbowymi i tablica z tekstem legendy epitafijnej, która zawiera błąd w datacji zgonu:
 

Bogu w Trójcy Najlepszemu, Najwyższemu,
Zatrzymaj się przechodniu i publicznie zalej się
swoimi łzami. Godny tej daniny jest ten, który nie
tyle dla siebie żył, ile dla ogółu. Spoczywa tu Jaśnie
Oświecony hrabia de Wedel Stanisław Tuczyński,
kasztelan gnieźnieński, starosta powidzki itd. Godny
wszystkich urzędów królestwa, nie ograniczający się
do jednego. Cień jego i wielkiego ducha powłokę
bezwzględność losu tu złożyła, duszę niebu oddały cnoty.
Ojczyznę jako żołnierz i wojownik osłaniał orężem,
radami gorliwie wspierał jako senator. Za starożytnym
blaskiem dawnej pobożności najwierniej podążający.
Ludzki i szlachetny dla wszystkich, dla ubogich
niemal rozrzutny. W zażegnywaniu sporów szczęśliwy,
aniołem pokoju mógłby być nazwany. Niczego więcej
nie można by od niego żądać prócz dłuższego życia,
które jak żył dobrze, tak przeżył najlepiej. Zmarł w roku
1695 roku w miesiącu kwietniu dnia 26 w wieku 44 (lat).
Najżałośniejsza żona i syn najgłębiej bolejący wiecznemu
bólowi położyli.

W 1695 roku, po śmierci męża Stanisława III Tuczyńskiego wdowa Apolinara sprzedała dobra Wyrzysk i Osiek w powiecie nakielskim Stefanowi Zdzychowskiemu. W 1696 roku wyderkowała na rok miasto Wysoka i wsie Wojciechowi Rayskiemu i Mariannie Doleckiej. Apolinara Tuczyńska zmarła w 1728 roku. W 1739 roku jako dziedzice Apolinary Smoguleckiej wspomniani zostali Kołudzcy na dobrach miasta Wysoka i wsi Rudna, Nieżuchowa, Kosztowa, Jeziorek, Krostkowa, w powiecie nakielskim.

 <<<<<